# APBA Kısa Özet

Epizodik migren hastalarında koruyucu (profilaktik) tedavi seçenekleri arasında farmakolojik olmayan yaklaşımların erişilebilirliği giderek önem kazanmaktadır. Cephalalgia dergisinde yayımlanan çok merkezli, açık etiketli randomize kontrollü çalışma, akıllı telefon uygulaması aracılığıyla kendi kendine uygulanan günlük biyofeedback müdahalesinin epizodik migren profilaksisindeki etkinliğini ve güvenliliğini değerlendirmiştir. Çalışmanın 12 haftalık değerlendirme sonuçlarına göre, mobil uygulama tabanlı biyofeedback kullanan grupta aylık migren günlerinde (MMD) bekleme listesindeki kontrol grubuna göre 0,9 günlük net bir azalma (95% GA: 0,3 ila 1,5; P = 0,002) ve migrene özgü yaşam kalitesi ölçeğinde (MSQ v2.1) anlamlı bir artış gözlenmiştir. Müdahale süresince ortaya çıkan cihazla ilişkili yan etkilerin tümü hafif şiddette kalmıştır.

# Çalışma neyi araştırdı?

Migren, dünya çapında iş gücü kaybına ve yaşam kalitesinde belirgin bozulmaya yol açan kronik ve yineleyici nörolojik bir tablodur. Epizodik migren tedavisinde farmakolojik koruyucu tedaviler yaygın olarak kullanılsa da yan etki profilleri veya tedaviye uyum sorunları nedeniyle hastalar sıklıkla farmakolojik olmayan alternatif veya tamamlayıcı yöntemlere yönelmektedir. Geleneksel klinik içi biyofeedback uygulamaları baş ağrısı profilaksisinde etkinliği bilinen yöntemler arasında yer alsa da klinik ziyaret zorunluluğu, maliyet ve uzman erişilebilirliği gibi faktörler kullanımını kısıtlayabilmektedir.

Bu klinik çalışma, hastaların kendi kendilerine uygulayabilecekleri, mobil uygulama tabanlı bir biyofeedback sisteminin epizodik migrenli bireylerde atak sıklığını azaltmadaki etkinliğini ve güvenlilik profilini araştırmayı amaçlamıştır. Birincil araştırma sorusu, 12 haftalık günlük uygulama kullanımının başlangıç değerlerine kıyasla 9-12. haftalar arasındaki aylık migren günlerinde bekleme listesi kontrol grubuna göre üstün bir azalma sağlayıp sağlamadığıdır.

# Yöntem

Çalışma; çok merkezli, açık etiketli, bekleme listesi kontrollü ve randomize bir klinik araştırma olarak tasarlanmıştır. Çalışmaya dahil edilme sürecinde toplam 1113 birey taranmış ve kriterleri karşılayan 279 epizodik migren hastası çalışmaya dahil edilerek iki gruba randomize edilmiştir:

  • Müdahale Grubu: 12 hafta boyunca mobil uygulama aracılığıyla günlük olarak kendi kendine uygulanan biyofeedback seanslarını tamamlayan katılımcılar.
  • Kontrol Grubu: 12 haftalık çalışma süresince standart izlemde tutulan ve bekleme listesinde yer alan katılımcılar.

Randomize edilen örneklemin yaş ortalaması 41 (SS: 10) yıl olup katılımcıların %92'si kadınlardan oluşmaktadır. Çalışmanın birincil sonlanım noktası, başlangıçtan 9-12. haftalara kadar olan dönemdeki aylık migren günleri (MMD) değişimidir. İkincil sonlanım noktaları arasında migren ağrı şiddeti, akut atak ilacı kullanımı ve Migrene Özgü Yaşam Kalitesi Anketi sürüm 2.1 (MSQ v2.1) toplam skorları yer almıştır. İstatiksel analizler niyet edilen tedavi (intention-to-treat) prensibine uygun olarak, tedavi atamasına körlenmiş bağımsız bir istatistikçi tarafından yürütülmüştür.

# Temel bulgular

Randomize kontrollü çalışmanın analizleri sonucunda elde edilen temel bulgular şunlardır:

  • Aylık Migren Günleri (MMD): Müdahale grubunda aylık migren günlerinde başlangıca göre tahmini 0,9 günlük bir azalma (95% GA: -1,4 ila -0,5) izlenirken, bekleme listesi kontrol grubunda 0,0 günlük bir değişim (95% GA: -0,5 ila 0,4) gözlenmiştir. İki grup arasındaki fark 0,9 gün olarak hesaplanmış ve istatistiksel açıdan anlamlı bulunmuştur (95% GA: 0,3 ila 1,5; P = 0,002).
  • Migrene Özgü Yaşam Kalitesi (MSQ v2.1): Biyofeedback grubunda yer alan katılımcılarda, kontrol grubuna kıyasla yaşam kalitesi skorlarında anlamlı bir iyileşme kaydedilmiştir (ortalama fark: 5,3 puan; 95% GA: 2,1 ila 8,6; P = 0,001).
  • Güvenlilik ve Yan Etkiler: Çalışma boyunca cihaz ilişkili dokuz yan etki bildirilmiş olup bu etkilerin tamamının hafif şiddette olduğu raporlanmıştır.

# Bulgular ne anlama geliyor?

Bu çalışma, mobil teknoloji aracılığıyla doğrudan hasta tarafından yönetilen biyofeedback protokollerinin, klinik içi uygulamalara bağımlılığı azaltarak ev ortamında uygulanabilir bir profilaksi seçeneği sunduğunu göstermektedir. İki grup arasında gözlenen yaklaşık bir günlük migren günü azalması ve yaşam kalitesindeki 5,3 puanlık düzelme, dijital sağlık müdahalelerinin fizyolojik regülasyon mekanizmaları üzerinden klinik bir yanıt üretebileceğini desteklemektedir.

Bununla birlikte, mutlak sayısal azalmanın (ayda yaklaşık 1 gün) klinik büyüklüğü değerlendirilirken, hastaların başlangıç atak sıklığı ve genel hastalık yükü bağlamında bireysel bazda yorumlanması gerekir. Müdahalenin non-invaziv olması ve sistemik farmakolojik yan etki taşımaması, hafif-orta şiddetteki epizodik tablolarda bu yaklaşımı dikkate değer kılmaktadır.

# Klinik önem

Nöroloji ve baş ağrısı tıbbı pratiğinde, ilaç intoleransı olan, farmakoterapiyi tercih etmeyen veya gebelik/laktasyon gibi kısıtlayıcı durumları bulunan hastalarda kanıta dayalı dijital araçlar alternatif bir destek alanı oluşturabilir. Biyofeedback protokolünün akıllı telefon ortamına taşınması, tedaviye coğrafi ve lojistik erişim engellerini hafifletebilir.

Buna karşın, mevcut klinik protokollerin veya farmakolojik kılavuzların doğrudan değiştirilmesi için henüz erkendir. Dijital terapötiklerin klinik rutine entegre edilmesinde, hastanın motivasyonu, dijital okuryazarlığı ve yöntemin uzun vadeli kalıcılığı göz önünde bulundurulmalıdır.

# Sınırlılıklar

Çalışma sonuçları yorumlanırken çeşitli metodolojik sınırlılıklar dikkate alınmalıdır:

  • Açık Etiketli Tasarım: Çalışma açık etiketli yürütüldüğünden, katılımcıların ve klinisyenlerin hangi grupta olduklarını bilmesi performans ve tespit yanlılığına (bias) zemin hazırlamış olabilir. Yalnızca sonlanım analistinin körlenmiş olması bu riski tamamen ortadan kaldırmaz.
  • Plasebo (Sham) Kontrolünün Yokluğu: Çalışmada sahte (sham) bir biyofeedback kolunun bulunmaması, gözlenen etkinin biyofeedback'in spesifik nörofizyolojik etkisinden mi yoksa genel bir plasebo/farkındalık etkisinden mi kaynaklandığını ayrıştırmayı sınırlandırmaktadır.
  • Bekleme Listesi Kontrolü: Kontrol grubundaki hastaların çalışma süresince dışarıdan aldıkları tamamlayıcı destekler veya davranışsal değişiklikler tam olarak izole edilememiş olabilir.
  • Genellenebilirlik: Örneklemin %92'sini kadınların ve yaş ortalaması 41 olan bireylerin oluşturması, sonuçların erkek hastalara, ileri yaş gruplarına veya dijital okuryazarlığı düşük popülasyonlara genellenmesini kısıtlayabilir.