# APBA Kısa Özet

Bu randomize, çift kör, çapraz tasarımlı çalışma, 16 genç erkek futbolcunun (ortalama yaş 15 ± 1 yıl; boy 172.6 ± 7.0 cm; vücut ağırlığı 57.8 ± 7.9 kg) 4‑a‑side küçük‑takım oyunları sırasında karbonhidrat (CHO) ağız durulaması (MR) ile plasebo (PLA) etkilerini karşılaştırdı. CHO MR, algılanan çaba (RPE) artışı (p = 0.025, g = 0.86) ve zihinsel yorgunlukta azalma (VAS, p = 0.010, g = ‑0.71) ile ilişkiliydi. Ayrıca, müdahaleler, top kesme ve gol gibi seçilmiş teknik eylemlerde anlamlı iyileşmeler gözlendi. Kalp atış hızı, keyif, kinematik değişkenler ve pas‑atış istatistiklerinde fark bulunmadı. Çalışma, örneklem büyüklüğü ve tek‑merkezli tasarım gibi sınırlamalara sahip olduğundan bulgular dikkatle yorumlanmalıdır.

# Çalışma neyi araştırdı?

Araştırmacılar, karbonhidrat ağız durulamasının (CHO MR) genç futbolcuların psikofizyolojik tepkileri, koşu‑koordinasyon (kinematik) parametreleri ve teknik eylemler üzerindeki etkilerini değerlendirmeyi amaçladı. Özellikle, algılanan çaba (RPE), zihinsel yorgunluk, kalp atış hızı, oyun keyfi, koşu mesafesi, yüksek‑hız koşu, metabolik güç ve top‑ile‑iletişim (pas, şut, müdahale) gibi çoklu çıktılar aynı oturum içinde ölçüldü.

# Yöntem

  • Tasarım: Randomize, çift kör, çapraz (crossover) çalışma.
  • Katılımcılar: 16 genç erkek futbolcu (15 ± 1 yıl), bir akademik kulüpte antrenman yapan sporcular.
  • Müdahaleler: Her katılımcı bir hafta arayla iki farklı 4‑a‑side SSG (small‑sided game) oynadı; birinde %6 karbonhidrat içeren bir solüsyon (CHO MR), diğerinde tatlandırıcı içeren plasebo (PLA) ağızda durulandı.
  • Ölçümler: Oyun sırasında kalp atış hızı (ortalama, %HR, maksimum), RPE, VAS‑tabanlı zihinsel yorgunluk, keyif (enjoyment), duygu durumu (mood), toplam mesafe (TD), yüksek‑hız koşu mesafesi (HSRD), ortalama metabolik güç (AMP), yüksek metabolik yük mesafesi (HMLD), sprint mesafesi (SD), ivme (ACC), yavaşlama (DEC) ve teknik eylemler (pas, şut, müdahale, top kesme, gol) kaydedildi.
  • İstatistik: Çift‑kuyruklu t‑testler ve etki büyüklükleri (Cohen d, burada Hedges g) kullanıldı; p < 0.05 anlamlı kabul edildi.

# Temel bulgular

| Değişken | CHO MR vs PLA | p‑değeri | Etki Büyüklüğü (g) | |---|---|---|---| | RPE (algılanan çaba) | Daha yüksek | 0.025 | 0.86 | | VAS (zihinsel yorgunluk) | Daha düşük | 0.010 | -0.71 | | Kalp atış hızı (ort., %HR, max) | No fark | >0.05 | — | | Keyif (enjoyment) | No fark | >0.05 | — | | Kinematik değişkenler (TD, HSRD, AMP, HMLD, SD, ACC, DEC) | No fark | >0.05 | — | | Teknik eylemler (interceptions, successful tackles, unsuccessful tackles, unsuccessful shots, goals) | Signif. daha yüksek | rapor edilmedi (p < 0.05) | — | | Pas (başarılı/başarısız) ve şut (başarılı) | No fark | >0.05 | — | | Duygu durumu (mood) | No fark | >0.05 | — |

Yukarıdaki tablo, CHO MR’nin algılanan çaba ve zihinsel yorgunlukta anlamlı iyileşme sağladığını, ancak kardiyovasküler ve koşu‑koordinasyon ölçütlerinde etkili olmadığını gösteriyor. Teknik eylemlerdeki artış, rapor edilen p‑değerlerinin eksikliği nedeniyle kesin bir istatistiksel yorumdan kaçınılmasını gerektiriyor.

# Bulgular ne anlama geliyor?

  • Algılanan çaba: RPE’nin artması, oyuncuların aynı fiziksel yük altında daha yüksek bir çaba hissi yaşadığını gösterir. Bu, karbonhidratın ağızda algılanmasının merkezi sinir sistemi üzerinden yorgunluk sinyallerini modüle edebileceğine dair hipotezleri destekler.
  • Zihinsel yorgunluk: VAS skorlarındaki azalma, CHO MR’nin bilişsel yorgunluk algısını hafifletebileceğini düşündürür; bu, karar verme ve dikkat gerektiren oyun içi durumlarda potansiyel fayda sağlayabilir.
  • Teknik eylemler: Müdahaleler, top kesme ve gol gibi eylemlerde artış, zihinsel yorgunluğun azalmasının ve/veya çaba algısının artmasının motor kontrol ve oyun içi karar kalitesine yansıyabileceğini ima eder.
  • Kardiyovasküler ve kinematik parametreler: HR, koşu mesafesi ve ivme gibi ölçütlerde fark bulunmaması, CHO MR’nin enerji metabolizması üzerinden doğrudan performans artırıcı bir etkisi olmadığını, daha çok algısal ve bilişsel düzeyde etkili olduğunu gösterir.

# Klinik önem

Bu bulgular, genç futbolcuların antrenman ve maç öncesi rutinlerine düşük kalorili karbonhidrat ağız durulamasının eklenmesinin, algısal yorgunluk ve bazı teknik becerileri iyileştirebileceğini düşündürür. Ancak, kardiyovasküler yük veya koşu kapasitesi üzerinde bir fayda sağlamadığı ve örneklem çok sınırlı olduğu göz önüne alındığında, bu müdahalenin geniş çaplı sporcu popülasyonları için rutin bir öneri haline gelmesi için daha fazla kanıt gereklidir. Antrenörler, özellikle kısa süreli, yüksek yoğunluklu oyun segmentlerinde (ör. 4‑a‑side turnuvalar) zihinsel yorgunluk yönetimi amacıyla CHO MR’yi deneyebilir; fakat uzun vadeli performans, iyileşme ve sakatlanma riskleri üzerine etkileri henüz incelenmemiştir.

# Sınırlılıklar

  • Örneklem büyüklüğü: Sadece 16 genç erkek oyuncu; cinsiyet, yaş ve yetenek seviyeleri çeşitlendirilmemiş.
  • Tek‑merkezli tasarım: Çalışma tek bir kulüpte yürütülmüş; çevresel ve antrenman farklılıkları genellenebilirliği kısıtlar.
  • Kısa‑vadeli ve surrogate ölçütler: RPE, VAS ve teknik eylemler gibi anlık algısal ve oyun içi ölçütler; uzun vadeli performans, dayanıklılık veya sakatlanma riski gibi klinik sonuçlar değerlendirilmemiş.
  • Eksik istatistiksel rapor: Teknik eylemler için p‑değerleri tam olarak sunulmamış; bu, bulguların istatistiksel sağlamlığını sınırlıyor.
  • Finansman ve çıkar çatışması: Çalışmanın maddi kaynakları ve yazarların olası çıkar çatışmaları özet metninde belirtilmemiş; bu, risk‑of‑bias değerlendirmesini zorlaştırıyor.
  • Çapraz tasarımın potansiyel taşıma etkisi: Bir haftalık ara, tam bir yıkama etkisi sağlayıp sağlamadığı net değil.

APBA Yorum: Bu çalışma, karbonhidrat ağız durulamasının genç futbolcularda algısal yorgunluk ve belirli teknik becerileri iyileştirebileceğine dair ilgi çekici bir kanıt sunuyor. Ancak, bulguların pratikteki etkisini değerlendirmek için daha büyük, çok‑merkezli ve uzun vadeli araştırmalara ihtiyaç var. Şu anki veriler, antrenörlerin kısa süreli, yüksek yoğunluklu antrenmanlarda deneme yapması için bir temel oluşturabilir, fakat rutin bir beslenme stratejisi olarak önerilmesi için yeterli değildir.

---

Kaynak: Gorgulu E, Soylu Y, Arslan E, Kilit B, Clarke ND. Effects of carbohydrate mouth rinse on psychophysiological responses, kinematic variables and technical actions during small-sided soccer games. J Int Soc Sports Nutr. 2026;13:1‑12. PMID: 42677822.