# APBA Kısa Özet

Bu sistematik derleme, iklim değişikliği farkındalığı, kaya planeti sağlık okuryazarlığı ve iklimle ilgili doğal ve newborn riskler karşısında psikolojik hazırlık konulu mevcut empirik kanıtı sentezlemektedir. Türkiye, Avustralya ve Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nden 333 midwife/öğrenci üzerinde yürütülen altı çalışma (iki RCT, üç nitel, bir konsensüs) no direkt ölçüm planetary health literacy veya psikolojik hazırlık; kanıt proxy göstergelerden ibaretti. Etkileşimli iklim değişikliği eğitimi öğrencilerin farkındalığını anlamlı ölçüde artırdı; dayanıklılık odaklı eğitim pratiği midwives' dayanıklılığını artırdı ve stresi azalttı. Midwives iklimle ilgili riskleri tanıyor ama formal eğitim, protokoller ve kurumsal destek eksikliği nedeniyle uyarlamalarla yanıtluyor. Eğitimsel ve dayanıklılık odaklı müdahaleler promissing olsa da, sistemik destekler büyük ölçüde eksik. Politik öncelikler, doğrulanabilir ölçüm araçları geliştirme, klinik programlara iklim yetkinliklerini entegre etme ve kurumsal protokollere yatırım yapma içeriyor.

# Çalışma neyi araştırdı?

Bu sistematik derleme, iklim değişikliği farkındalığı, kaya planeti sağlık okuryazarlığı ve psikolojik hazırlık konulu mevcut empirik kanıtı sentezlemek amacıyla yapıldı. Derlemenin amacı, iklimle ilgili doğal ve newborn riskler karşısında midwives' hazırlığını tanımlayan bireysel, eğitsel ve sistemik faktörleri değerlendirmekti. Çalışmalar, iklim değişikliği maternal ve newborn sağlığı üzerindeki risklerini (aşırı sıcaklık, sel, hizmet kesintileri) incelemiş, midwives'in bu risklere karşı farkındalıklarını, okuryazarlıklarını ve psikolojik dayanıklılıklarını ölçmeye çalışmış çalışmaları kapsamakta.

# Yöntem

Derleme, PRISMA 2020 kılavuzuna göre yapıldı ve PROSPERO'da (CRD420251135183) kaydedildi. Altı veri tabanı (PubMed/MEDLINE, Embase, Web of Science, Scopus, PsycINFO ve CINAHL) Ocak 2000 ile Temmuz 2025 arasında pratiği yürütme midwives, öğrenci midwives veya midwifery akademisyenler içeren primer empirik çalışmalar için tarandı. Capability-Opportunity-Motivation-Behaviour (COM-B) model, sentizisin yönlendirmesi için kullanıldı. Çalışmalar nitel, nicel veya karışık yöntemlerle yapılmış olabilir. Çalışmaların nitelik olarak değerlendirilmesi Cochrane Handbook yöntemleri ile yapıldı. Veri çıkarma ve risk of bias değerlendirmesi iki bağımsız inceleyici tarafından yapıldı.

# Temel bulgular

Derlemenin bulguları şunlardır:

  • Altı çalışma, 333 midwife ve öğrenci üzerinde yapıldı; Türkiye (3), Avustralya (2), Demokratik Kongo Cumhuriyeti (1) gibi coğrafyada yoğunlaşmıştır.
  • Hiçbir çalışma doğrudan planetary health literacy'i validated bir arac ile ölçmemiş, psikolojik readiness de tanımlanmış bir yapı olarak ölçülmemiş.
  • Kanıt, iklim değişikliği farkındalığı, dayanıklılık ve algılanan stres gibi proxy göstergelerle sınırlı.
  • Etkileşimli iklim değişikliği eğitimi, midwifery öğrencilerinin farkındalığını anlamlı olarak artırdı.
  • Dayanıklılık odaklı eğitim, pratiği midwives' dayanıklılığını artırdı ve stresini azalttı.
  • Nitel kanıt, midwives'in mothers ve newbornlar için iklimle ilgili riskleri tanıdıklarını ama formal eğitim, protokoller ve kurumsal destek eksikliği nedeniyle uyarlamalarla yanıt verdiğini gösterdi.
  • Eğitsel müdahaleler ve dayanıklılık odaklı müdahaleler promissing olsa da, sistemik destekler büyük ölçüde eksik.

# Bulgular ne anlama geliyor?

Bulgular, midwives'in iklim değişikliği üzerindeki farkındalarının, doğru ölçüm araçları ve eğitsel müdahalelerle geliştirilebileceğini gösterirken, mevcut sistemik eksiklikler nedeniyle klinik uygulamaya geçiş henüz test edilmemiş. Midwives, iklimle ilgili tehditleri tanıyor ama formal eğitim ve institutional destek olmaksızın uyarlamalarla yanıtluyor. Bu, iklimle ilgili riskleri yönetmek için midwives'in yetkinliğini artırmak üzere validated measurement instruments geliştirilmesi, klinik programlara iklim-related competencies entegre edilmesi ve kurumsal protokoller yatırılması gerektiğini gösteriyor.

# Klinik önem

Bu derlemenin klinik önemi, midwives'in iklim değişikliğiyle ilgili yetkinliklerinin sistemik olarak eksik olduğunu ortaya koymasıyla ilgilidir. Midwives, maternal ve newborn sağlığı üzerindeki iklim risklerini tanıyor ama formal eğitim, protokoller ve kurumsal destek eksikliği nedeniyle uyarlamalarla yanıtluyor. Bu durum, iklimle ilgili riskleri etkili bir şekilde yönetmek için midwives'in yetkinliğini artırmak üzere validated measurement instruments geliştirilmesi, klinik programlara iklim-related competencies entegre edilmesi ve kurumsal protokoller yatırılması gerektiğini gösteriyor. Eğitsel ve dayanıklılık odaklı müdahaleler potansiyel fayda sunuyor olsa da, klinik uygulamaya geçiş için güçlü sistemik destekler gereklidir.

# Sınırlılıklar

Bu sistematik derlemenin sınırlılıkları şunlardır:

  • Hiçbir çalışma doğrudan planetary health literacy'i validated bir arac ile ölçmemiş.
  • Hiçbir çalışma psikolojik readiness'i tanımlanmış bir yapı olarak ölçmemiş.
  • Kullanılabilen kanıt, proxy göstergelerle sınırlı.
  • Kanıt coğrafi olarak yoğun (Türkiye, Avustralya, Demokratik Kongo Cumhuriyeti).
  • Klinik uygulamaya geçiş test edilmemiş.
  • Risk of bias değerlendirmesinde some concerns ifadesi vardı.
  • Doğrudan karşılaştırma yapılamamamaktadır.