# APBA Kısa Özet

Sentinel projesi, pediatri alanında görev yapan sağlık çalışanlarının şüpheli çocuk istismarı vakalarını erken aşamada belirlemesi, standart biçimde belgelemesi ve ilgili bildirim süreçlerini gecikmeden işletmesi amacıyla geliştirilmiş bir dijital kayıt ve eğitim ağı protokolüdür. Çalışma, Research Electronic Data Capture (REDCap) tabanlı, güvenli ve anonimleştirilmiş bir veri tabanı ile teorik ve pratik modüller içeren yapılandırılmış bir eğitim modelini entegre etmektedir. Hastane ve toplum temelli bir pediatri ağında 24 ay boyunca yürütülecek olan bu monokentrik, gözlemsel ve keşifsel pilot uygulama; müdahalenin kullanılabilirlik (usability), uygulanabilirlik (feasibility) ve öncül etkilerini pretest-posttest tasarımı ile sistematik olarak ölçmeyi hedeflemektedir.

# Çalışma neyi araştırdı?

Çocuk istismarı, bireyin gelişimi üzerinde geri döndürülmesi güç nörobiyolojik, psikolojik ve sosyal sonuçlar doğuran majör bir halk sağlığı sorunudur. Bu vakaların klinik ortamda erken saptanması ve resmi bildirim kanallarına aktarılması kritik bir zorunluluk olmasına karşın; sağlık hizmetlerinde homojen olmayan gözetim sistemleri, mesleki eğitimdeki eşitsizlikler ve standardize edilmiş veri toplama araçlarının yokluğu süreçleri sekteye uğratmaktadır. Sentinel projesi, bu klinik, kurumsal ve epidemiyolojik boşlukları kapatmak amacıyla şu temel soruları araştırmaktadır:

  • REDCap tabanlı entegre bir dijital kayıt platformu, pediatrik sağlık çalışanları tarafından şüpheli vakaların belgelenmesinde ne derece kullanılabilir ve klinik iş akışlarına ne ölçüde uygulanabilirdir?
  • Teorik sunumlar, e-öğrenme araçları, web seminerleri, denetimli uygulamalar ve pratik sistem seanslarından oluşan yapılandırılmış eğitim programı; çalışanların bilgi, klinik yetkinlik ve vaka yönetim farkındalıklarında anlamlı bir değişim sağlamakta mıdır?
  • Dijital kayıt ve gözetim altyapısı; şüpheli çocuk istismarı vakalarının takip süreçleri, vaka yönetim çıktıları ve yasal/kurumsal raporlama kanallarının işletilme zamanlaması üzerinde nasıl bir öncül etki yaratmaktadır?

# Yöntem

Araştırma, metodolojik olarak gözlemsel, keşifsel ve monokentrik bir pilot uygulama protokolü şeklinde yapılandırılmıştır. Değerlendirme süreci pretest-posttest yaklaşımına dayanmaktadır.

  • Çalışma Alanı ve Katılımcı Profili: Araştırma, entegre bir hastane-toplum pediatri ağı içerisinde yürütülmektedir. Hedef kitleyi söz konusu ağda çocuk sağlığı hizmeti sunan pediatri uzmanları, asistan hekimler, hemşireler ve ilgili sağlık profesyonelleri oluşturmaktadır. Katılım gönüllülük esasına dayalıdır.
  • Müdahale Bileşenleri:
  1. Dijital Kayıt Platformu: Şüpheli istismar vakalarının standart klinik kriterlerle belgelenmesi, takip adımları, raporlama güzergahları ve olgu yönetim sonuçlarının izlenmesi amacıyla yapılandırılmış, güvenli ve anonimleştirilmiş REDCap sistemi.
  2. Yapılandırılmış Eğitim Müdahalesi: Didaktik dersler, e-öğrenme modülleri, interaktif web seminerleri, süpervizyon eşliğinde yapılan vaka egzersizleri ve doğrudan REDCap kayıt platformu üzerinde gerçekleştirilen uygulamalı pratik seansları içeren çok bileşenli eğitim paketi.
  • Ölçüm Zaman Noktaları: Değerlendirmeler protokol gereği önceden belirlenmiş dört ana zaman diliminde gerçekleştirilmektedir: Başlangıç (baseline/pretest), eğitim programının hemen ardından (posttest), dijital kayıt sisteminin aktif klinik kullanımı sırasında ve 24 aylık takip sürecinin sonunda.
  • Sonlanım Noktaları ve Ölçütler:
  • Birincil Ölçütler: Sistemin teknik kabul edilebilirliğini ve ergonomisini ölçen Sistem Kullanılabilirlik Ölçeği (System Usability Scale - SUS) puanları, dijital kayıt tamamlama oranları ve şüphe anından bildirime kadar geçen raporlama süresi (timeliness).
  • İkincil Ölçütler: Sağlık çalışanlarının bilgi ve klinik yetkinlik düzeylerindeki değişimleri gösteren anket puanları ve katılımcı memnuniyet düzeyleri.
  • Çalışma Takvimi: Katılımcı alımı ve veri toplama süreci Nisan 2026 tarihinde başlatılmış olup aktif olarak devam etmektedir. Veri toplama aşamasının tamamlanması ve nihai bulguların yayımlanması Aralık 2027 ile Ocak 2028 tarihleri arasında hedeflenmektedir.

# Temel bulgular

İncelenen yayın bir araştırma protokolü (study protocol) niteliğinde olduğundan, nihai hasta verileri, tamamlanmış kohort istatistikleri veya karşılaştırmalı etkililik analizleri henüz mevcut değildir. Protokol kapsamında netleşen ve belgelenen temel unsurlar şunlardır:

  • Pediatri klinik iş akışlarına entegre edilebilecek, çok disiplinli veri girişine uygun ve veri güvenliği ilkelerine riayet eden REDCap tabanlı bir şüpheli istismar kayıt mimarisi operasyonel hale getirilmiştir.
  • Sağlık çalışanlarının yalnızca teorik bilgi düzeyini değil, pratik bildirim ve kayıt becerilerini de hedefleyen çok bileşenli bir eğitim müfredatı protokolize edilmiştir.
  • Pilot uygulama takvimi planlandığı biçimde Nisan 2026'da hayata geçirilmiş ve 24 aylık kesintisiz veri toplama süreci başlatılmıştır; saha verilerinin toplanması ve analiz süreçleri planlanan takvim doğrultusunda sürdürülmektedir.

# Bulgular ne anlama geliyor?

Sentinel projesinin metodolojik çerçevesi, sağlık kuruluşlarında çocuk koruma mekanizmalarının karşılaştığı yapısal engellere yönelik teknolojik ve eğitsel bir model sunmaktadır. Geleneksel yaklaşımlarda çocuk istismarı şüphesi, hekimlerin kişisel inisiyatifine, kurumsal farkındalık düzeyine veya heterojen kayıt yöntemlerine bağlı olarak gözden kaçabilmekte ya da raporlama aşamalarında gecikmeler yaşanabilmektedir.

Bu protokol, dijital kayıt altyapısı (REDCap) ile standart bir eğitim programını bir araya getirerek vaka tespitinden yasal bildirim kanallarına kadar uzanan tüm süreci izlenebilir ve ölçülebilir kılmayı hedeflemektedir. Protokolün pretest-posttest tasarımıyla kurgulanmış olması; dijital araçların tek başına yeterli olmadığını, bu araçların klinisyenlerin yetkinlik artışıyla desteklenmesi gerektiğini metodolojik olarak kabul ettiğini göstermektedir. Ancak nihai etkinlik, sistemin günlük acil ve poliklinik temposunda ne derece benimseneceğine bağlı olarak şekillenecektir.

# Klinik önem

APBA (Akılcı Pediatrik Bakım Yaklaşımı) perspektifinden bakıldığında, Sentinel projesi çocuk koruma alanında dijital sağlık teknolojilerinin ve yapılandırılmış eğitim ağlarının kullanımına dair değerli bir kavramsal çerçeve sunmaktadır. Buna karşın, çalışma henüz protokol düzeyindedir ve sistemin vaka tespit oranlarını gerçek anlamda artırdığına veya klinik prognozu iyileştirdiğine dair tamamlanmış kanıtlar henüz literatüre sunulmamıştır.

Bu nedenle mevcut aşamada bu sistemin rutin klinik standart olarak kabul edilmesi için erken olup, devam eden çalışmanın analitik sonuçları beklenmelidir. Klinik liderler ve sağlık yöneticileri için bu protokol, istismar şüphesi taşıyan vakalarda belgeleme eksikliklerini giderebilecek standart formların ve güvenli veri tabanlarının gerekliliğini hatırlatan önemli bir model teşkil etmektedir. Sistemin yaygınlaştırılması veya klinik rehberlere dahil edilmesi kararı, ancak 24 aylık takip dönemi tamamlanıp bağımsız doğrulama verileri elde edildiğinde verilmelidir.

# Sınırlılıklar

Araştırmanın protokol aşamasında belirlenen ve kanıta dayalı değerlendirmede dikkate alınması gereken temel sınırlılıklar şunlardır:

  • Tek Merkezli (Monokentrik) Yapı: Araştırmanın yalnızca tek bir hastane-toplum pediatri ağı bünyesinde yürütülmesi, elde edilecek uygulanabilirlik ve memnuniyet sonuçlarının farklı altyapılara ve yasal prosedürlere sahip diğer kurumlara genellenmesini sınırlar.
  • Devam Eden Çalışma Niteliği: Yayın bir protokol makalesidir; tamamlanmış hasta verileri, istatistiksel anlamlılık düzeyleri ve klinik etkinlik analizleri henüz mevcut değildir.
  • Kontrol Grubunun Bulunmaması: Çalışma tasarımında paralel bir kontrol grubu yer almamaktadır. Pretest-posttest yaklaşımı kullanıldığından, raporlama oranlarındaki veya bilgi düzeylerindeki olası artışların doğrudan müdahaleye mi yoksa zaman içindeki kurumsal farkındalık değişimlerine mi bağlı olduğunu ayırt etmek güçleşebilir.
  • Gönüllü Katılım ve Seçilim Yanlılığı: Eğitim ve kayıt sistemine katılımın gönüllülük esasına dayanması, istismar olgularına karşı zaten duyarlı ve istekli olan sağlık profesyonellerinin çalışmaya dahil olmasına (seçilim yanlılığı) yol açabilir.
  • Öz-Bildirime Dayalı Ölçümler: Eğitim etkinliği, yetkinlik ve memnuniyet verilerinin anketler yoluyla öz-bildirim şeklinde toplanması, sosyal beğeni yanlılığı (social desirability bias) ve subjektif değerlendirme risklerini barındırmaktadır.

APBA Değerlendirmesi: Sentinel protokolü, pediatrik adli tıp ve çocuk koruma süreçlerinde dijitalleşme ve standardizasyon adına atılmış metodolojik bir adımdır. Ancak kanıta dayalı pediatri ilkeleri doğrultusunda, nihai sonuçlar ve bağımsız çok merkezli çalışmalar yayımlanana kadar bu yaklaşım deneysel bir uygulama modeli olarak değerlendirilmeli, klinik uygulamalarda mevcut yerel ve ulusal yasal koruma protokollerine titizlikle uyulmaya devam edilmelidir.