# APBA Kısa Özet

Bu prospektif, randomize kontrollü çalışma, sezaryen doğum sırasında spinal anestezi altında stres topu (stress ball) kullanımının anne anksiyetesi, postoperatif ağrı ve emzirme başarısı üzerindeki etkilerini değerlendirdi. Katılımcılar iki gruba ayrıldı; bir grup doğum süresince stres topunu sıkarken kontrol grubu standart bakım aldı. Sonuçlar, stres topu grubunda anksiyete düzeylerinin daha düşük, emzirme başarısının ve algılanan süt yeterliliğinin daha yüksek, ek besleme ihtiyacının ise azaldığını gösterdi. Ağrı skorları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmadı. Çalışma, bu düşük maliyetli, non‑farmakolojik müdahalenin anne‑bebek bakımına potansiyel faydalarını işaret ediyor, ancak örneklem büyüklüğü ve ölçüm metodolojisi gibi sınırlamaları da içeriyor.

# Çalışma neyi araştırdı?

Araştırmacılar, sezaryen doğum sırasında stres topu kullanımının üç ana klinik çıktıyı nasıl etkilediğini merak etti:

  1. Maternal anksiyete – doğum öncesi ve doğum anındaki kaygı seviyeleri.
  2. Postoperatif ağrı – doğum sonrası ilk 24 saat içinde rapor edilen ağrı yoğunluğu.
  3. Emzirme başarısı – ilk saatlerde süt yeterliliği algısı, laktasyon başarısı ve ek besleme ihtiyacı.

Bu sorular, doğum sürecinde basit bir dokunsal uyarının psikofizyolojik ve laktasyonel sonuçlar üzerindeki potansiyel faydasını ortaya koymayı amaçladı.

# Yöntem

  • Çalışma tasarımı: Prospektif, randomize kontrollü deneme.
  • Katılımcılar: Sezaryen doğum planı olan ve spinal anestezi alacak hamile kadınlar. Katılımcılar rastgele iki gruba atanarak müdahale (stres topu) ve kontrol (standart bakım) gruplarını oluşturdu.
  • Müdahale protokolü: Stres topu verilen grup, spinal anestezi öncesi 15 dk’dan doğum sonrası 15 dk’a kadar topu sürekli sıkmaya yönlendirildi. Kontrol grup ise bu talimatı almadı.
  • Veri toplama: Demografik ve cerrahi bilgiler, intraoperatif hemodinamik parametreler, anne anksiyete ölçeği (örneğin VAS‑Anksiyete), ağrı skorları (VAS‑Ağrı), laktasyon yeterliliği değerlendirmeleri ve ek besleme ihtiyacı kayıt altına alındı.
  • İstatistiksel analiz: Gruplar arası farklar, uygun parametrik ya da non‑parametrik testlerle incelendi; p‑değeri <0.05 anlamlı kabul edildi.
  • Etik: Çalışma, ilgili etik kurul onayı alındı ve katılımcıların yazılı onayı sağlandı.

# Temel bulgular

  • Anksiyete: Stres topu grubunda anne anksiyete seviyeleri, kontrol grubuna kıyasla daha düşük rapor edildi.
  • Ağrı: Postoperatif ağrı skorları iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark göstermedi.
  • Emzirme: Stres topu kullanan annelerde laktasyon başarısı ve algılanan süt yeterliliği daha yüksek bulunmuş; ek besleme (formül) ihtiyacı ise azalmış.
  • Hemodinamik: İntraoperatif kan basıncı ve nabız gibi hemodinamik parametrelerde grup farkı rapor edilmedi.

# Bulgular ne anlama geliyor?

Araştırma, doğum sürecinde dokunsal bir uyarının (stres topu) anne psikolojisini olumlu yönde etkileyebileceğini gösteriyor. Anksiyete azalması, doğum sonrası hormonal denge ve bağlanma süreçlerine katkı sağlayabilir. Emzirme başarısının artması, stresin laktasyon hormonları (prolaktin, oksitosin) üzerindeki olumsuz etkisinin hafifletilebileceği hipotezini destekliyor. Ağrı üzerinde etkisinin olmaması, stres topunun analjezik bir etkisi olmadığını, ancak psikolojik rahatlamanın ağrı algısını değiştirmediğini düşündürüyor.

# Klinik önem

  • Pratik uygulanabilirlik: Stres topu düşük maliyetli, sterilize edilebilir ve kolay temin edilebilir bir araçtır; doğum odalarında rutin bir uygulama haline getirilebilir.
  • Hasta memnuniyeti: Anksiyete azalması, anne memnuniyetini ve doğum deneyimini iyileştirebilir; bu da hasta‑hastane ilişkisini güçlendirebilir.
  • Emzirme destek programları: Emzirme başarısının artırılması, erken laktasyon destek stratejileriyle bütünleştirildiğinde, yenidoğan beslenme kalitesini yükseltebilir.
  • Ağrı yönetimi: Ağrı kontrolü için ek farmakolojik veya non‑farmakolojik yöntemlerin gerekliliği devam etmektedir; stres topu tek başına ağrı yönetiminde yeterli değildir.
APBA Yorumu: Bu bulgular, stres topu gibi basit bir non‑farmakolojik müdahalenin anne‑bebek bakımına ek faydalar sağlayabileceğini gösteriyor. Ancak, çalışma örneklem büyüklüğü, ölçüm araçlarının detayları ve körleme (blinding) eksikliği gibi metodolojik sınırlamalar, sonuçların genellenebilirliğini kısıtlamaktadır. Klinik protokollerde stres topu kullanımını bir destekleyici unsur olarak düşünmek, mevcut kanıtları aşırı genişletmekten kaçınmak anlamına gelir.

# Sınırlılıklar

  • Örneklem büyüklüğü ve güç analizi: Çalışma özetinde kesin sayı verilmediği için istatistiksel güç ve etkili büyüklük değerlendirmesi yapılamamaktadır.
  • Körleme eksikliği: Katılımcıların ve araştırmacıların müdahaleyi bilmesi, öz‑raporlamaya dayalı anksiyete ve laktasyon ölçümlerinde performans ve raporlama yanlılığına yol açabilir.
  • Ölçüm araçları: Anksiyete ve süt yeterliliği gibi öznel ölçeklerin hangi validasyonlu enstrümanlarla ölçüldüğü belirtilmemiştir; bu da sonuçların güvenilirliğini etkileyebilir.
  • Kısa takip süresi: Emzirme başarısı ve ek besleme ihtiyacı doğum sonrası ilk saatlerde değerlendirilmiş; uzun vadeli laktasyon sonuçları bilinmemektedir.
  • Tek merkezli olma ihtimali: Çalışmanın tek bir hastanede yürütülmüş olma ihtimali, farklı klinik ortam ve hasta popülasyonlarına genellenebilirliğini sınırlar.
  • Diğer faktörlerin kontrol edilmemesi: Sosyo‑ekonomik durum, önceki doğum deneyimi, destek sistemleri gibi değişkenlerin etkisi analizde ayrı olarak ele alınmamış olabilir.

Bu sınırlamalar, bulguların dikkatli bir şekilde yorumlanmasını ve daha büyük, çok merkezli ve körleme içeren çalışmalarla doğrulanmasını gerektirmektedir.

---

Kaynak: Kusderci HS, Oterkuş M, Akdeniz S, Doger C, Taflan MG, Ozbek M, Kayikci E, Suren M. The effect of stress ball use during caesarean delivery on maternal anxiety, postoperative pain, and breastfeeding success: a prospective, randomized trial. Revista da Associacao Medica Brasileira. 2024. PMID: 42615742.