# APBA Kısa Özet

Araç kullanma sırasında aşırı uykululuk önemli bir toplum sağlığı ve trafik güvenliği sorunudur. Bu kesitsel geçerlik çalışması, araç kullanmaya bağlı uykululuğu ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan Bordeaux Uykululuk Ölçeğinin (BOSS) Portekizce uyarlamasını ve psychometrik özelliklerini değerlendirmiştir. Uyku bozukluğu polikliniğine başvuran 234 yetişkin hastada yürütülen çalışma, Portekizce BOSS'un kabul edilebilir yapı geçerliğine ve uyku haliyle ilişkili trafik olaylarını ayırt etmede yüksek tanısal doğruluğa (AUC = 0.895) sahip olduğunu göstermiştir.

# Çalışma neyi araştırdı?

Çalışmanın temel amacı, Bordeaux Uykululuk Ölçeğinin (BOSS) Portekizceye kültürlerarası uyarlamasını gerçekleştirmek; COSMIN önerilerine uygun biçimde ölçeğin iç tutarlılığını ve yapı geçerliğini (yakınsak ve kriter ilişkili geçerlik) uyku bozukluğu tanısı olan Portekizli yetişkin popülasyonda değerlendirmektir.

# Yöntem

Bu araştırma, bir Uyku Bozuklukları Kliniğine başvuran yetişkin hastalarla gerçekleştirilmiş kesitsel ve gözlemsel bir geçerlik çalışmasıdır. BOSS ölçeği, standart kültürlerarası uyarlama prosedürleri izlenerek Portekizceye çevrilmiştir. Katılımcılar Portekizce BOSS, Epworth Uykululuk Ölçeği (ESS) ve sürüşle ilişkili uykululuğu sorgulayan iki ek soruyu tamamlamıştır. Örneklemin iç tutarlılığı Cronbach alfa kat sayısı ile analiz edilmiştir. Yapı geçerliği bağlamında; yakınsak geçerlik ESS ile Spearman korelasyonu üzerinden, kriter ilişkili geçerlik ise son bir yılda uykululuğa bağlı kaza veya kaza atlatma (near-miss) öyküsü olan ve olmayan grupların skorları karşılaştırılarak ve ROC eğrisi analizi yapılarak incelenmiştir.

# Temel bulgular

• Çalışmaya 234 hasta dahil edilmiştir; katılımcıların %94.4'üne obstrüktif uyku apnesi tanısı konmuştur.
• Katılımcıların %9.4'ü son bir yıl içinde uykululuğa bağlı kaza veya kaza atlatma yaşadığını bildirmiştir.
• Portekizce BOSS ölçeği orta düzeyde iç tutarlılık sergilemiştir (Cronbach α = 0.683).
• Kaza veya kaza atlatma öyküsü olan hastaları tespit etmede BOSS ölçeğinin ROC eğrisi altındaki alanı (AUC) 0.895 olarak saptanırken, bu değer ESS için 0.842 olarak bulunmuştur.
• Uykululuğa bağlı olay yaşayan katılımcıların hem BOSS hem de ESS puanları, olay yaşamayanlara kıyasla anlamlı derecede yüksek çıkmıştır (p < 0.001).
• BOSS ile ESS arasında anlamlı pozitif korelasyon (p < 0.001) gözlenerek yakınsak geçerlik doğrulanmıştır.

# Bulgular ne anlama geliyor?

Portekizce BOSS, özellikle obstrüktif uyku apnesi ağırlıklı klinik popülasyonda araç kullanırken oluşan uykululuğu değerlendirmede geçerli bir araçtır. Ölçeğin, uykululuğa bağlı trafik kazası riskini ayırt etme kapasitesinin (AUC = 0.895) geleneksel Epworth Uykululuk Ölçeğinden (AUC = 0.842) klinik olarak olumlu düzeyde ayrışması, sürüşe özgü değerlendirme araçlarının önemini vurgulamaktadır.

# Klinik önem

Uyku apnesi ve diğer uyku bozuklukları olan bireylerde sürüş güvenliğinin değerlendirilmesi kritik bir klinik gereksinimdir. BOSS'un Portekizce formu, pratik ve kısa bir hasta bildirimi ölçeği olarak klinik pratikte araç kullanımı sırasında uykululuk riski taşıyan hastaların hızlıca taranmasına ve trafik kazalarının önlenmesine katkı sağlayabilir.

# Sınırlılıklar

Bu sentez sunulan özet (abstract) metnine dayanmaktadır. Örneklemin büyük çoğunluğunun (%94.4) obstrüktif uyku apnesi hastalarından oluşması, sonuçların diğer özel uyku bozukluklarına (ör. narkolepsi) genellenebilirliğini sınırlayabilir. Ayrıca kesitsel tasarım nedeniyle zaman içindeki değişim duyarlılığı ve test-retest güvenilirliği özet metninde yer almamaktadır.

# APBA Evidence Assessment

Bu çalışma, metodolojik açıdan COSMIN standartlarına uygun biçimde tasarlanmış kesitsel bir doğrulama (validation) araştırmasıdır. İç tutarlılık analizi ve ROC eğrisi doğruluğu açısından sunulan veriler yeterli ve tutarlıdır. Ancak verilerin abstract düzeyiyle sınırlı olması nedeniyle formal bir metodolojik risk değerlendirmesi yapılması mümkün değildir; sunulan bulgular preliminary (öncül) kanıt niteliği taşımaktadır.