# APBA Kısa Özet

Bu çalışma, araç kullanımı sırasında gelişen aşırı uykululuğu değerlendirmek üzere geliştirilmiş bir hasta tarafından bildirilen ölçek olan Bordeaux Uykululuk Ölçeğinin (Bordeaux Sleepiness Scale - BOSS) Portekizce versiyonunun kültürlerarası uyarlamasını, iç tutarlılığını ve yapı geçerliğini incelemektedir. Uyku bozukluğu kliniğine başvuran 234 erişkin hastada yürütülen kesitsel araştırmada, Portekizce BOSS orta düzeyde iç tutarlılık ve uykululukla ilişkili kaza/kaza tehlikesi öyküsü olan bireyleri ayırt etmede yüksek tanısal doğruluk göstermiştir.

# Çalışma neyi araştırdı?

Sürüş sırasında oluşan aşırı uykululuk önemli bir kamu sağlığı ve trafik güvenliği sorunudur. Çalışmanın temel amacı, BOSS ölçeğini COSMIN yönergelerine uygun şekilde Portekizceye uyarlamak ve uyku bozukluğu tanısı veya şüphesi olan bir popülasyonda ölçeğin iç tutarlılığı ile yapı geçerliğini (yakınsak ve kriter geçerliği) değerlendirmektir.

# Yöntem

Araştırma, bir Uyku Bozuklukları Kliniğine başvuran erişkin hastalarla gerçekleştirilen kesitsel ve gözlemsel bir geçerlik çalışmasıdır. BOSS ölçeği standart kültürlerarası uyarlama prosedürlerine göre Portekizceye çevrilmiştir. Katılımcılar Portekizce BOSS, Epworth Uykululuk Ölçeği (ESS) ve sürüşe bağlı uykululuğu sorgulayan iki ek sorudan oluşan anketi tamamlamıştır. İç tutarlılık Cronbach alfa katsayısı ile; yakınsak geçerlik ESS ile Spearman korelasyonu ile; kriter geçerliği ise son bir yılda uykululuk nedeniyle kaza veya kaza tehlikesi atlatan ve atlatmayan grupların karşılaştırılması ve ROC eğrisi analizi ile değerlendirilmiştir.

# Temel bulgular

• Çalışmaya dahil edilen 234 hastanın %94,4'üne obstrüktif uyku apnesi tanısı konmuştur.
• Katılımcıların %9,4'ü son bir yılda uykululukla ilişkili trafik kazası veya kaza tehlikesi yaşadığını bildirmiştir.
• Portekizce BOSS ölçeği orta düzeyde bir iç tutarlılık sergilemiştir (Cronbach α = 0,683).
• Kriter geçerliği analizinde BOSS, uykululukla ilişkili kaza veya kaza tehlikesi geçiren hastaları tespitte yüksek doğruluk oranı göstermiştir (AUC = 0,895). Bu değer ESS ölçeğinin doğruluk değerinden (AUC = 0,842) daha yüksek bulunmuştur.
• Uykululuk kaynaklı kaza veya kaza tehlikesi atlatan grupta hem BOSS hem de ESS puanları, bu tür olay yaşamayan gruba göre anlamlı derecede yüksek saptanmıştır (p < 0,001). Ayrıca BOSS ve ESS puanları arasında anlamlı pozitif korelasyon izlenmiştir (p < 0,001).

# Bulgular ne anlama geliyor?

Portekizce BOSS ölçeği, araç kullanımıyla ilişkili uykululuğu değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı niteliğindedir. Ölçeğin, sürüş güvenliğini tehdit eden uykululuk hallerini ve buna bağlı gelişebilecek olayları tespit etmede standart uykululuk ölçeklerine kıyasla hassas bir performans sergilediği anlaşılmaktadır.

# Klinik önem

Klinik pratikte sürüş güvenliğini tehdit eden uykululuğun tespiti, kişisel ve toplumsal kazaların önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Portekizce BOSS, özellikle uyku apnesi ve benzeri bozuklukları olan Portekizce konuşan hasta popülasyonlarında sürüş riski taşıyan bireylerin hızlı ve etkili şekilde taranmasına katkı sağlayabilir.

# Sınırlılıklar

Sunulan özet verilerine dayanarak çalışmanın başlıca sınırlılıkları şunlardır:

• Çalışmanın tek merkezli ve kesitsel tasarıma sahip olması neden-sonuç ilişkilerinin kurulmasını kısıtlar.
• Örneklemin büyük çoğunluğunu (%94,4) obstrüktif uyku apnesi hastalarının oluşturması, bulguların diğer uyku bozukluklarına genellenebilirliğini sınırlayabilir.
• Kaza ve kaza tehlikesi bildirimleri hastaların geriye dönük öz-bildirimlerine dayandığı için hatırlama yanlılığı riski taşır.

# APBA Evidence Assessment

Bu değerlendirme yalnızca sunulan özet (abstract) metnindeki verilere dayanmaktadır. Çalışma, COSMIN kılavuzlarını temel alan 234 olguluk bir kesitsel ölçek uyarlama ve psikometrik doğrulama araştırmasıdır. İç tutarlılık ve kriter geçerliği metrikleri (Cronbach alfa, AUC, p değerleri) açıkça raporlanmıştır. Tam metne erişilemediği için test-yeniden test güvenilirliği veya faktör analizi gibi diğer ileri psikometrik parametreler değerlendirilememiştir.