# APBA Kısa Özet

Bu çalışma, kanser hastalarında görülen insomnia (uykusuzluk) durumunda farklı bilişsel davranışçı terapi (CBTi) uygulama yöntemlerinin etkinliğini değerlendiren bir sistematik derleme ve ağ meta-analizidir. Kaynak metin bir derleme makalesinin özeti (abstract) düzeyindedir ve tam metin değerlendirmesi yapılmamıştır.

# Çalışma neyi araştırdı?

Kanser hastalarında sıkça görülen ve yaşam kalitesini olumsuz etkileyen insomnia için birinci basamak tedavi olan CBTi'nin farklı sunum biçimlerinin (dijital, telefon, grup vb.) etkinliklerini karşılaştırmalı olarak araştırmıştır. Araştırma sorusu, hangi uygulama yönteminin uyku sonuçları üzerinde en yüksek düzeyde iyileşme sağladığını tespit etmektir.

# Yöntem

Araştırmacılar, 25 Eylül 2025 tarihinden önce yayımlanan ilgili makaleler için PubMed, Embase, CINAHL ve Cochrane Library veri tabanlarını sistematik olarak taramıştır. Yetişkin kanser hastalarında herhangi bir CBTi sunum modünün öznel uyku sonuçları üzerindeki etkilerini değerlendiren randomize kontrollü çalışmalar çalışmaya dâhil edilmiştir. Birincil sonuç ölçütü İnsomnia Şiddet İndeksi (ISI) skoru iken; ikincil sonuçlar uyku başlangıç gecikmesi (SOL), uyku başladıktan sonra uyanık kalınan süre (WASO), toplam uyku süresi (TST) ve uyku verimliliği (SE) olarak belirlenmiştir. Analiz için sıkılaştırılmış (frequentist) rastgele etkiler modeliyle ağ meta-analizi yürütülmüştür.

# Temel bulgular

Toplam 2040 katılımcıyı içeren 22 randomize kontrollü çalışma analize katılmıştır. Olağan bakım (TAU) ile karşılaştırıldığında, dijital CBTi (dCBTi) ISI skorlarında en yüksek azalmayı göstermiştir (Ortalama Fark [MD] = -9.70, %95 Güven Aralığı = -10.80 ila -8.61), bunu telefon tabanlı CBTi izlemiştir (MD = -8.74). dCBTi ayrıca SOL (-30.95 dk), WASO (-25.62 dk), TST (+31.67 dk) ve SE (%+14.63) değerlerinde anlamlı iyileşmeler sağlamıştır. Grup CBTi ise SOL ve WASO parametrelerinde anlamlı düzeyde iyileşme kaydetmiştir. Meta-regresyon analizlerinde meme kanseri tanısının dCBTi'nin SOL ve SE üzerindeki etkilerinde anlamlı bir moderatör olduğu saptanmıştır.

# Bulgular ne anlama geliyor?

Elde edilen bulgular, dijital ortamda sunulan bilişsel davranışçı terapinin, geleneksel veya alternatif uygulama yöntemlerine kıyasla kanser hastalarının uyku sorunlarını hafifletmede daha yüksek bir potansiyele sahip olduğunu göstermektedir. Maliyet ve uzmana erişim kısıtlılıkları göz önüne alındığında, dijital müdahaleler erişilebilir bir alternatif sunmaktadır.

# Klinik önem

Kanser survivorlarında (hayatta kalanlarında) uyku bozukluklarının tedavisinde dijital CBTi uygulamalarının klinik pratikte öncelikli alternatiflerden biri olarak değerlendirilebileceğini düşündürmektedir. Uzman terapist mevcudiyetinin sınırlı olduğu durumlarda dijital sağlık çözümleri tedaviye uyumu artırabilir.

# Sınırlılıklar

Çalışmanın kanıt kesinliği, esas olarak duyarlılık sorunları (imprecision) ve ağ tutarsızlığı (network incoherence) nedeniyle düşükten çok düşüğe kadar değişiklik göstermektedir. Bu durum, sonuçların ihtiyatla yorumlanmasını gerektirmektedir. Ayrıca kaynak metin yalnız özet düzeyinde olduğundan ayrıntılı alt grup incelemeleri sınırlıdır.

# APBA Evidence Assessment

Mevcut sistematik derleme ve ağ meta-analizi, randomize kontrollü çalışmaların verilerine dayanmakla birlikte, dahil edilen çalışmaların genel kanıt kalitesinin düşük ve çok düşük olması nedeniyle bulguların kesinliği sınırlıdır. Farklı uygulama yöntemlerinin doğrudan karşılaştırıldığı (head-to-head) yüksek kaliteli klinik araştırmalara ihtiyaç duyulmaktadır. İncelenen çalışmada resmi bir GRADE/Cochrane metodolojik değerlendirmesi yürütüldüğü iddia edilmemekte olup, değerlendirme yalnızca sunulan verilerle sınırlıdır.